اصول سه گانه قدرت پسا جمهوری اسلامی

مقدمه

ایران پسا جمهوری اسلامی، اگر قرار است از چرخهٔ تاریخی تمرکز قدرت، فساد ساختاری و بازتولید استبداد عبور کند، نیازمند قواعد سخت و غیرقابل‌دورزدن برای اعمال قدرت است. مسئله صرفاً تغییر چهره‌ها یا عناوین نیست؛ مسئله، مهندسی قدرت است. این مقاله سه اصل بنیادین را به‌عنوان ستون‌های حکمرانی آینده معرفی می‌کند؛ اصولی که بدون آن‌ها، هر نظامی—با هر نامی—در معرض انحراف قرار می‌گیرد.

اصل اول: محدودسازی زمانی حکمرانی

قدرتِ بی‌پایان، حتی اگر با نیت خوب آغاز شود، به فساد می‌انجامد. محدودسازی زمانی حکمرانی، نخستین سد در برابر شخصی‌سازی قدرت است.

مؤلفه‌های کلیدی

• تعیین سقف قطعی و غیرقابل تمدید برای دوره‌های حکمرانی در تمامی سطوح کلیدی
• ممنوعیت بازگشت به قدرت اجرایی پس از پایان سقف تعیین‌شده (Cooling-off Period)
• عدم امکان تغییر قانونِ مدت حکمرانی توسط صاحبان قدرت مستقر

کارکرد راهبردی

این اصل، قدرت را از «مالکیت» به «امانت» تبدیل می‌کند و مانع شکل‌گیری شبکه‌های وفاداری شخصی، مافیای قدرت و رهبران مادام‌العمر می‌شود.

اصل دوم: شورای نظارتی مردمی با اختیارات واقعی

نظارت بدون قدرت اجرا، تزئین دموکراتیک است. ایران آینده نیازمند نهادی است که نمایندهٔ مستقیم ارادهٔ مردم بوده و توان مهار قدرت را داشته باشد.

ویژگی‌ها

• انتخاب مستقیم اعضا توسط مردم، مستقل از قوهٔ مجریه و مقننه
• دسترسی کامل به اطلاعات مالی، قراردادی و امنیتیِ غیرطبقه‌بندی‌شده
• اختیار تعلیق، تحقیق و ارجاع پرونده‌های تخلف در بالاترین سطوح

فلسفه وجودی

این شورا نه رقیب دولت، بلکه ترمز اضطراری قدرت است؛ نهادی برای جلوگیری از انحراف پیش از تبدیل‌شدن آن به بحران ملی.

اصل سوم: تفکیک واقعی قدرت و شفافیت ساختاری

تفکیک صوری قوا بدون شفافیت، ناکارآمد است. اصل سوم، پیوند میان تفکیک قدرت، شفافیت و پاسخ‌گویی است.

الزامات اجرایی

• استقلال کامل قوهٔ قضائیه از سیاست و سرمایه
• شفافیت عمومی قراردادهای کلان، بودجه‌ها و مالکیت دارایی‌های بزرگ
• ممنوعیت تمرکز هم‌زمان قدرت سیاسی، ثروت کلان و رسانه

نتیجه مورد انتظار

قدرتی که دیده می‌شود، حساب‌کشی می‌شود؛ و قدرتی که حساب‌کشی می‌شود، کمتر فاسد می‌گردد. این اصل، بستر جلوگیری از الیگارش‌سازی و مصادرهٔ ثروت ملی است.

هم‌افزایی سه اصل

این سه اصل به‌تنهایی کافی نیستند، اما در کنار هم یک سیستم ایمنی قدرت می‌سازند:

• محدودسازی زمانی، مانع ماندگاری افراد می‌شود
• نظارت مردمی، مانع انحراف ساختار می‌گردد
• تفکیک و شفافیت، مانع تمرکز و تاراج منابع می‌شود

حذف هر یک، دو اصل دیگر را نیز تضعیف می‌کند.

جمع‌بندی

ایران پسا جمهوری اسلامی، اگر بخواهد آینده‌ای پایدار بسازد، باید از سیاست‌زدگیِ لحظه‌ای عبور کرده و به قانون‌مندیِ قدرت تن دهد. این سه اصل، نه شعار، بلکه خطوط قرمز حکمرانی‌اند.

قدرتِ مهار‌شده، دشمن اقتدار نیست؛ شرط بقای آن است. بدون این مهار، هر نظامی—با هر نام و نیتی—دیر یا زود علیه مردم خود عمل خواهد کرد.