سرمایه گذاری های جمهوری اسلامی در ونزوئلا و لزوم حفظ آن

مقدمه

در تحلیل آیندهٔ ایران، یکی از خطاهای رایج، نگاه صفر و صدی به گذشته و حال است؛ گویی با هر تغییر سیاسی، باید تمام ساختارها، روابط و دارایی‌های برون‌مرزی نیز به‌طور کامل حذف شوند. این نگاه، نه واقع‌گرایانه است و نه به نفع منافع ملی. سرمایه‌گذاری‌های جمهوری اسلامی در کشورهایی مانند ونزوئلا—صرف‌نظر از داوری‌های ایدئولوژیک—دارایی‌های ژئوپلیتیکی و اقتصادی ایران محسوب می‌شوند که حفظ، بازتعریف و استفادهٔ هوشمندانه از آن‌ها برای هر دولت آینده ضروری است.

ونزوئلا؛ فراتر از یک رابطه ایدئولوژیک

روابط ایران و ونزوئلا صرفاً بر پایهٔ همسویی سیاسی شکل نگرفته است. این روابط شامل:

• سرمایه‌گذاری در حوزهٔ انرژی و پالایشگاهی
• همکاری‌های فنی و مهندسی
• شبکه‌های لجستیکی، مالی و دور زدن تحریم‌ها
• و ایجاد کانال‌های نفوذ در آمریکای لاتین

است. این‌ها سرمایه‌های سخت و نرم هستند که طی سال‌ها و با هزینه‌های قابل‌توجه ایجاد شده‌اند و از بین بردن آن‌ها به‌معنای واگذاری رایگان اهرم‌های قدرت ایران به رقباست.

تغییر نظام سیاسی ≠ نابودی منافع ملی

در تجربهٔ بسیاری از کشورها، تغییر رژیم یا اصلاح ساختار حکمرانی لزوماً به قطع کامل سیاست خارجی پیشین منجر نشده است. دولت‌ها می‌آیند و می‌روند، اما منافع ملی تداوم دارند. خطای راهبردی آن است که با تغییر ساختار سیاسی، تمام شبکه‌های ارتباطی، قراردادها و نفوذهای خارجی نیز به‌عنوان «میراث نامطلوب» کنار گذاشته شوند.

ایران آینده—با هر شکل حکمرانی—به اهرم‌های فشار، کارت‌های مذاکره و مسیرهای جایگزین اقتصادی نیاز خواهد داشت. سرمایه‌گذاری‌های ونزوئلا یکی از همین کارت‌هاست.

لزوم حفظ بخشی از ساختارها و کانکشن‌ها

واقع‌گرایی سیاسی حکم می‌کند که:

• همهٔ ساختارهای جمهوری اسلامی الزاماً نباید از بین بروند
• بخشی از بدنهٔ دیپلماتیک، اقتصادی و فنی باید حفظ و بازآرایی شود
• شبکه‌های ارتباطی غیررسمی و رسمی در خارج از کشور باید باقی بمانند

این شبکه‌ها، مستقل از ایدئولوژی، حامل «دانش عملی تعامل در شرایط تحریم، فشار و رقابت جهانی» هستند؛ دانشی که به‌سادگی قابل جایگزینی نیست.

از هزینهٔ سوخته تا دارایی قابل استفاده

سرمایه‌گذاری‌های خارجی ایران نباید به‌عنوان «هزینهٔ سوخته» تلقی شوند، بلکه باید:

• شفاف‌سازی و مستندسازی شوند
• از وابستگی صرف سیاسی خارج گردند
• و در قالب قراردادهای اقتصادی، انرژی، ترانزیت یا امنیتی بازتعریف شوند

در این چارچوب، ونزوئلا می‌تواند:

• اهرم چانه‌زنی در مذاکرات بین‌المللی باشد
• مسیر دسترسی به بازارها و منابع غیرمتعارف را حفظ کند
• و به‌عنوان نقطهٔ نفوذ ژئوپلیتیکی ایران در نیم‌کرهٔ غربی عمل نماید

سیاست‌های پیشنهادی برای دولت آینده

برای جلوگیری از نابودی این سرمایه‌ها، مجموعه‌ای از سیاست‌های واقع‌گرایانه لازم است:

1. تفکیک منافع ملی از ایدئولوژی سیاسی در سیاست خارجی
2. حفظ قراردادهای کلیدی با بازنگری حقوقی و اقتصادی
3. استفاده از نیروهای فنی و دیپلماتیک باتجربه، فارغ از گرایش سیاسی
4. تبدیل روابط پرهزینه به شراکت‌های سودآور و قابل دفاع بین‌المللی
5. بهره‌برداری از این روابط به‌عنوان کارت مذاکره، نه بار سیاسی

جمع‌بندی

ایران برای بازسازی جایگاه خود در نظم جهانی آینده، نیازمند عقلانیت، تداوم و مدیریت هوشمند میراث‌هاست. سرمایه‌گذاری‌های جمهوری اسلامی در ونزوئلا و کشورهای مشابه، نه نماد یک ایدئولوژی، بلکه دارایی‌های استراتژیک کشور هستند.

نابودی این دارایی‌ها، به‌نام گسست سیاسی، به‌معنای تضعیف موقعیت ایران در جهان است. حفظ، اصلاح و استفادهٔ هوشمندانه از آن‌ها، نشانهٔ بلوغ سیاسی و تقدم منافع ملی بر تسویه‌حساب‌های کوتاه‌مدت خواهد بود.